3. 12. (środa) 2025 r., w Wieliczce w Liceum Ogólnokształcącym im. Jana Matejki i przy symbolicznym grobie -pomniku przy E. Dembowskiego oddano hołd 10 Polakom, ofiarom publicznej egzekucji dokonanej tu przez Niemców 4.12.1943 r. Przed 82.ciu laty (1943-2025) partyzanci z Armii Krajowej dokonali w Wieliczce zamachu na Emanuela Kesslera, komendanta straży kopalnianej, zwanego „Bubką”. W wyniku zamachu Kessler zmarł.
Obowiązywała w czasie II wojny światowej i okupacji niemieckiej ziem polskich zasada niemiecka, że za jednego zamordowanego Niemca ma zginąć 10-ciu Polaków. Dlatego z więzienia w Krakowie przy ul. Montelupich Niemcy przywieźli 10.ciu młodych Polaków do Wieliczki i przed nasypem kolejowym (obecnie nieistniejącym) naprzeciw warzelni ich zastrzelili. Świadkami egzekucji byli pracownicy zatrudnieni na warzelni kopalnianej. Po egzekucji Niemcy ciała zabrali na samochód i wywieźli nie wiadomo gdzie?. Wiecznie odpoczywanie racz im dać Panie a światłość wiekuista niechaj im świeci. Niech odpoczywają w pokoju wiecznym Amen.
Na pisemną prośbę Jadwigi Dudy, prezes Stowarzyszenia „Klub Przyjaciół Wieliczki” (KPW) do Moniki Szypuły, dyrektor Liceum Ogólnokształcącym im Jana Matejki LO w Wieliczce 3.12.2025 r. w auli szkoły odbyła się akademia ku pamięci 10 zamordowanych Polaków. Pani Monika Szypuła, dyrektor szkoły przywitała zebranych w tym gości. Poczet sztandarowy wprowadził sztandar szkoły. Zebrani w sali nauczyciele i goście wspólnie zaśpiewali Hymn Polski „Jeszcze Polska nie zginęła”. Z programem artystycznym i piosenką wystąpili z uczniowie przygotowani przez Panią Bożenę Petryszak, nauczycielkę historii. Występ nagrodzono brawami. Głos zabrali: Piotr Marzec, NSZZ „Solidarność”, zastępca przewodniczącej Gminnej Rady Seniorów w Wieliczce, Jadwiga Duda informując uczniów, że w książce Stanisława Dąbrowy-Kostki pt. „Hitlerowskie afisze śmierci”(KAW w Krakowie, 1983 r.), jest opublikowany Afisz Śmierci z 30 imionami, nazwiskami, dotyczący egzekucji w Wieliczce 4.12.1943 r. Uroczystość zakończyła Pani dyrektor LO w Wieliczce podziękowaniami dla Pani Bożeny Petryszak i młodzieży, która przygotowała akademię.
Po akademii udano się pod pomnik - symboliczny grób - przy ul E. Dembowskiego wzniesiony przez Kopalnia Soli „Wieliczka” z napisem: „BOHATEROM POLEGŁYM ZA OJCZYZNĘ ZAMORDOWANYM PRZEZ HITLEROWCÓW 4 GRUDNIA 1943. KOPALNIA SOLI WIELICZKA.”
Wspólnie modlono się za ofiary egzekucji, delegacje składamy przed pomnikiem kwiaty i znicze. Wszyscy zaśpiewali hymn narodowy. W uroczystości uczestniczyli: Ewa Ptasznik, wicestarosta Powiatu Wielickiego, Lucjan Rówiński, Michał Roehlich, z-cy burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka, delegacja Kopalni Soli „Wieliczka” na czele z Łukaszem Sadkiewiczem, Adamem Gawlikiem, przewodniczącym, NSZZ „Solidarność”, Stanisław Dziedzic, prezes Koła Wieliczka ŚZŻAK bez uprawnień kombatanckich, Stanisław Zych, Dorota Stec-Fus, Maria Nawrot z Rady Osiedla H. Sienkiewicza - W. Pola - A. Asnyka, członkowie KPW: Jadwiga Duda, prezes Zarządu, Anna Kisiel, skarbnik, Elżbieta Kawecka-Cebula, członek Zarządu,, Marta Borowiec, Zofia Prochwicz, Marian Sipióra. W poprzednich latach na akademiach w LO w Wieliczce i przy pomniku były rodziny zamordowanych: Floriana Daniela, Józefa Rozpądka, Stanisława Wasia. O egzekucji 4.12.1943 r. w Wieliczce napisali: Stanisław Gawęda w monografii „Wieliczka Dzieje Miasta do roku 1980” (1990 r.), Władysław Dudek ps. „Lenard” we „Wspomnieniach okupacyjnych” (1992 r.), Kazimierz Guzikowski w książce „Armia Krajowa na terenie powiatu wielickiego” (2000 r.)
W 2020 r. dokonano renowacji pomnika. Na pomniku pojawił się napis: „BOHATEROM POLEGŁYM ZA OJCZYZNĘ ZAMORDOWANYM PRZEZ OKUPANTÓW NIEMIECKICH 4 GRUDNIA 1943. KOPALNIA SOLI WIELICZKA.” Z tyłu pomnika, na tablicy umieszczono sponsorów remontu: „MIASTO I GMINA WIELICZKA, INSTYTUT PAMIĘCI NARODOWEJ, FUNDACJA RODZINY ENGELÓW, AUTO GROUP LUZAR”.
Egzekucjom m.in. w Wieliczce 6.11.1943 r. przy ul. H. Sienkiewicza i 4.12.1943 r. przy ul. Krzyszkowskiej (obecnie E. Dembowskiego) było poświęcone 194 spotkanie z cyklu Wieliczka-Wieliczanie” pt. „Ziemia Wielicka pod okupacją niemiecką w latach 1939-1945 – w 70 rocznice aresztowań (1943-2013): 23.11. w Podłężu, Niepołomicach, 23/24 11 w Gdowie, 8, 10.12.w Biskupicach i egzekucji Polaków z Afiszy Śmierci” w Wieliczce 6.11 i 4.12. 1943 r. , w Podłężu 2. 02.1943 r.” , które odbyło się 29.021.2014 r. w wielickim „Magistracie”. Relacja ze spotkania została opublikowana przez niże podpisaną w zeszycie 139 „Biblioteczki Wielickiej” (2014 r.) Pomnik upamiętniający egzekucję z 4.12.1943 r. w Wieliczce został opisany przez J. Dudę w zeszycie 62 „Biblioteczki Wielickiej” pt. „Miejsca pamięci narodowej na terenie miasta i gminy Wieliczka”, opracowany po 117 spotkaniu „Wieliczka-Wieliczanie” w dniu 26.09.2009 r.
Opracowała Jadwiga Duda
